یادداشت/عطیما میررضایی:
گلستان را اگر فقط روی نقشه ببینیم، استانی در شمال ایران است؛ اما اگر با نگاه توسعه به آن نگاه کنیم، با سرزمینی مواجه میشویم که مجموعهای کمنظیر از ظرفیتهای طبیعی، انسانی، کشاورزی، گردشگری، مرزی و اقتصادی را در خود جای داده است.
با این حال، یک پرسش جدی همچنان مطرح است:
چرا استانی با این همه ظرفیت، هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در معادلات اقتصادی کشور پیدا کند؟
پاسخ را نباید صرفاً در کمبود اعتبارات جستوجو کرد.
بودجه مهم است، اما همه مسئله نیست.
گاهی یک استان نه از کمبود منابع، بلکه از پراکندگی تصمیمها، نبود اولویتهای روشن و فرصتسوزی مدیریتی آسیب میبیند.
فرصتهایی که به پروژه تبدیل نمیشوند
گلستان ظرفیتهای فراوانی دارد؛ اما ظرفیت زمانی ارزشمند است که به پروژه، پروژه به سرمایهگذاری و سرمایهگذاری به اشتغال و درآمد تبدیل شود.
در کشاورزی، تولید محصولات مختلف یک مزیت است؛ اما اگر زنجیره فرآوری و صنایع تبدیلی متناسب با تولید شکل نگیرد، ارزش افزوده در نقطه دیگری ایجاد خواهد شد.
در گردشگری نیز وجود جنگل، دریا، کوهستان، روستاهای زیبا و میراث فرهنگی بهتنهایی صنعت گردشگری ایجاد نمیکند.
گردشگری نیازمند زیرساخت، اقامت، حملونقل، تبلیغات، خدمات و مهمتر از همه برنامه اقتصادی است.
این همان نقطهای است که باید میان «داشتن ظرفیت» و «استفاده از ظرفیت» تفاوت قائل شد.
چرا سرمایهگذار باید گلستان را انتخاب کند؟
یکی از پرسشهای مهمی که مدیران استان باید بهصورت جدی به آن پاسخ دهند این است:
اگر سرمایهگذاری امروز بخواهد میان چند استان برای اجرای یک طرح اقتصادی انتخاب کند، چرا باید گلستان را انتخاب کند؟
پاسخ این پرسش نباید مجموعهای از شعارها باشد.
سرمایهگذار به زمین، زیرساخت، مجوز، بازار، امنیت سرمایه، نیروی انسانی، دسترسی به حملونقل و فرآیند اداری قابل پیشبینی نیاز دارد.
بنابراین جذب سرمایهگذاری صرفاً با برگزاری همایش و معرفی ظرفیتها اتفاق نمیافتد؛ بلکه باید «محیط سرمایهگذاری» اصلاح شود.
توسعه بدون آمار دقیق ممکن نیست
گلستان برای تصمیمگیری درباره آینده خود به یک تصویر دقیق از وضعیت موجود نیاز دارد.
کدام شهرستان چه مزیتی دارد؟
کدام بخش اقتصادی بیشترین ظرفیت اشتغال را ایجاد میکند؟
کدام پروژهها بیشترین ارزش افزوده را برای استان خواهند داشت؟
چه میزان از محصولات کشاورزی قابلیت فرآوری دارند؟
چه زیرساختهایی مانع ورود سرمایهگذار هستند؟
کدام مناطق میتوانند قطب گردشگری شوند؟
پاسخ دقیق به این پرسشها باید مبنای سیاستگذاری قرار گیرد، نه صرفاً برداشتهای کلی و تجربی.
سهم مردم از توسعه چیست؟
مردم زمانی توسعه را لمس میکنند که نتیجه آن در زندگی روزمرهشان دیده شود.
اگر توسعه فقط به افتتاح ساختمانها محدود شود، اما درآمد خانوار، اشتغال جوانان، کیفیت خدمات عمومی و فرصتهای اقتصادی تغییر محسوسی نکند، نمیتوان از توسعه پایدار سخن گفت.
توسعه باید در سفره مردم، در فرصت شغلی جوانان، در رونق کسبوکارهای کوچک و در آیندهای که برای نسل بعد ساخته میشود، قابل مشاهده باشد.
گلستان به یک «اولویت بزرگ» نیاز دارد
یکی از آسیبهای توسعه استانی این است که همه چیز مهم تلقی شود.
وقتی همه پروژهها اولویت اول باشند، در عمل هیچ پروژهای اولویت واقعی نخواهد بود.
گلستان باید بتواند چند مزیت راهبردی خود را شناسایی کند و برای آنها برنامه بلندمدت داشته باشد؛ برنامهای که با تغییر مدیران تغییر نکند و بتوان عملکرد دستگاهها را بر اساس آن سنجید.
استان نیازمند این نیست که هر سال فهرست بلندتری از وعدهها ارائه شود.
نیازمند این است که چند هدف مشخص تعیین شود و مدیران در برابر تحقق همان اهداف پاسخگو باشند.
یک پیشنهاد روشن
گلستان میتواند با مشارکت دانشگاه، بخش خصوصی، دستگاههای اجرایی و نخبگان، یک نقشه راه توسعه استان تا افق ۱۴۱۵ تدوین کند؛ نقشهای که در آن پروژهها بر اساس میزان اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی اولویتبندی شوند و برای هر هدف، شاخص سنجش، متولی، زمانبندی و منبع تأمین مالی مشخص باشد.
در چنین مدلی، توسعه دیگر وابسته به سلیقه مدیران نخواهد بود؛ بلکه مدیران باید خود را با نقشه توسعه استان هماهنگ کنند.
سخن آخر
گلستان فقیر از ظرفیت نیست.
مسئله اصلی این است که هنوز همه ظرفیتهای آن در یک منظومه واحد توسعه قرار نگرفتهاند.
استانی که میتواند از کشاورزی تا گردشگری، از اقتصاد مرزی تا صنایع تبدیلی و از سرمایه انسانی تا اقتصاد دانشبنیان فرصت ایجاد کند، نباید تنها منتظر اعتبارات دولتی بماند.
گلستان بیش از آنکه به نگاه ترحمآمیز نیاز داشته باشد، به نگاه توسعهمحور نیاز دارد.
نگاهی که فرصتها را ببیند، اولویتها را انتخاب کند، منابع را متمرکز کند و از مدیران نتیجه بخواهد.
فرصتهای توسعه همیشه منتظر نمیمانند.
گاهی استانها نه به دلیل نداشتن فرصت، بلکه به دلیل دیر تصمیم گرفتن فرصتهای خود را از دست میدهند.
و شاید مهمترین مطالبه امروز گلستان همین باشد:
زمان تصمیمهای بزرگ برای توسعه استان، همین امروز است؛ نه فردا.