یادداشت/عطیما میررضایی:
گلستان کمبود جلسه ندارد؛
کمبود مصوبه هم ندارد؛
کمبود طرح و برنامه نیز ندارد.
آنچه بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، تبدیل تصمیمها به نتیجه قابل مشاهده برای مردم است.
سالها درباره ظرفیتهای کشاورزی، گردشگری، صنعت، اقتصاد دریامحور، منابع انسانی و موقعیت جغرافیایی استان سخن گفتهایم. مدیران مختلف آمدهاند، برنامه ارائه کردهاند، پروژههایی آغاز شده و وعدههایی مطرح شده است.
اما اکنون باید یک قدم جلوتر برویم و سؤال دقیقتری مطرح کنیم:
خروجی این همه برنامه برای زندگی مردم چه بوده است؟
این سؤال نه تخریب مدیران است و نه نادیده گرفتن اقدامات انجامشده؛ بلکه یک مطالبه طبیعی از نظام مدیریت استانی است.
مردم حق دارند بدانند برای مشکلات اصلی استان چه تصمیمی گرفته شده، چه مقدار اعتبار اختصاص یافته، چه دستگاهی مسئول است و چه زمانی باید نتیجه آن را ببینند.
مطالبه اول؛ فهرست پروژههای نیمهتمام را شفاف منتشر کنید
یکی از نخستین اقدامات ضروری، تهیه یک فهرست عمومی و قابل دسترسی از پروژههای مهم نیمهتمام استان است.
برای هر پروژه باید مشخص باشد:
- میزان پیشرفت فیزیکی چقدر است؟
- اعتبار موردنیاز برای تکمیل آن چقدر است؟
- چه میزان اعتبار تاکنون هزینه شده؟
- دستگاه مسئول کدام است؟
- مانع اصلی تکمیل چیست؟
- زمانبندی واقعی بهرهبرداری چه زمانی است؟
مردم نباید هر سال نام پروژهای را بشنوند که سالهاست در انتظار تکمیل است.
شفافیت پروژهها، نخستین گام پاسخگویی توسعهای است.
مطالبه دوم؛ چند مسئله اصلی را انتخاب و برای آنها «اتاق فرمان» ایجاد کنید
استان نمیتواند همزمان همه مشکلات را با یک میزان اولویت حل کند.
لازم است چند مسئله اصلی استان با مشارکت کارشناسان، دانشگاهها، بخش خصوصی و نمایندگان مردم مشخص شود.
برای هر مسئله نیز یک مسئول مستقیم، جدول زمانبندی، شاخص عملکرد و گزارش دورهای تعیین شود.
برای مثال، اگر آب، اشتغال، ارزش افزوده کشاورزی یا توسعه گردشگری در اولویت قرار میگیرد، باید بتوان در پایان هر فصل پرسید:
چه اقدامی انجام شد و شاخص مربوطه چقدر تغییر کرد؟
توسعه با «جلسه برگزار شد» سنجیده نمیشود؛ با نتیجه سنجیده میشود.
مطالبه سوم؛ کشاورزی را از فروش محصول به فروش ارزش افزوده برسانید
گلستان نمیتواند برای همیشه تولیدکننده مواد خام باقی بماند.
استانداری با همکاری دستگاههای اقتصادی باید زنجیرههای اولویتدار کشاورزی را مشخص کند و برای هرکدام یک برنامه اجرایی داشته باشد:
تولید → فرآوری → بستهبندی → برند → بازار داخلی → صادرات.
در این میان باید مشخص شود چه تعداد واحد فرآوری فعالاند، ظرفیت واقعی آنها چقدر است و چه موانعی مانع سرمایهگذاری جدید شده است.
اگر محصول در گلستان تولید میشود، چرا بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن در جای دیگری ایجاد شود؟
مطالبه چهارم؛ گردشگری را از شعار به برنامه اقتصادی تبدیل کنید
گردشگری استان نیازمند یک برنامه مشخص برای افزایش مدت اقامت گردشگران است.
باید بتوان مشخص کرد:
چه تعداد گردشگر وارد استان میشود؟
میانگین مدت اقامت چقدر است؟
کدام شهرستانها سهم بیشتری از اقتصاد گردشگری دارند؟
چه زیرساختهایی کمبود دارند؟
و چه برنامهای برای افزایش درآمد جوامع محلی وجود دارد؟
هر شهرستان نیز باید بتواند «محصول گردشگری» مشخص خود را داشته باشد.
جاذبه بدون برنامه اقتصادی، الزاماً به توسعه منجر نمیشود.
مطالبه پنجم؛ برای جوانان، «فرصت» ایجاد کنید، نه فقط همایش
یکی از جدیترین مطالبهها باید ایجاد فرصت واقعی برای جوانان تحصیلکرده باشد.
استان میتواند یک برنامه مشخص برای حمایت از کسبوکارهای نوآور، اقتصاد دیجیتال، صنایع خلاق و شرکتهای دانشبنیان تدوین کند.
اما حمایت باید قابل اندازهگیری باشد:
چند کسبوکار حمایت شدند؟
چه مقدار سرمایه جذب شد؟
چند شغل پایدار ایجاد شد؟
چند شرکت توانستند بازار خارج از استان پیدا کنند؟
جوان گلستانی بیش از سخنرانی درباره آینده، به امکان ساختن آینده نیاز دارد.
مطالبه ششم؛ دانشگاهها را وارد حل مسائل واقعی استان کنید
دانشگاههای استان نباید فقط در مراسم علمی و همایشها حضور داشته باشند.
برای هر مسئله مهم استان میتوان یک پروژه مشترک میان دانشگاه، دستگاه اجرایی و بخش خصوصی تعریف کرد.
مثلاً:
آب → پژوهش کاربردی و راهکار اجرایی
کشاورزی → فناوری و افزایش بهرهوری
گردشگری → مدل توسعه مقصد
مدیریت شهری → داده و تحلیل
اقتصاد دیجیتال → طراحی خدمات و کسبوکارهای جدید
در چنین مدلی، دانشگاه از حاشیه تصمیمگیری به متن حل مسئله میآید.
مطالبه هفتم؛ گزارش عملکرد را به زبان مردم منتشر کنید
گزارش عملکرد نباید فقط مجموعهای از اعداد اداری باشد.
مردم باید بتوانند بدانند:
در یک سال گذشته چه مسئلهای حل شد؟
چه مسئلهای باقی ماند؟
چقدر هزینه شد؟
چه نتیجهای به دست آمد؟
و اگر هدف محقق نشده، دلیل آن چیست؟
این نوع گزارشدهی نهتنها ابزار نظارت عمومی است، بلکه میتواند اعتماد میان مردم و مدیران را تقویت کند.
مطالبه هشتم؛ پروژه جدید قبل از تعیین تکلیف پروژههای قدیمی؟
هر پروژه جدید باید یک سؤال جدی را پشت سر بگذارد:
آیا پروژه مشابه نیمهتمامی در استان وجود دارد که تکمیل آن اولویت بیشتری داشته باشد؟
اگر پاسخ مثبت است، باید اولویتبندی تغییر کند.
استانی که منابع محدودی دارد، نمیتواند بدون اولویتبندی منابع خود را میان تعداد زیادی طرح پراکنده تقسیم کند.
پول محدود، مدیریت اولویتمحور میخواهد.
مطالبه نهایی؛ برای گلستان یک «داشبورد توسعه» بسازید
امروز فناوری این امکان را فراهم کرده است که مردم بتوانند وضعیت شاخصهای اصلی استان را بهصورت شفاف مشاهده کنند.
یک داشبورد عمومی میتواند شاخصهایی مانند:
اشتغال، سرمایهگذاری، پروژههای عمرانی، گردشگری، کشاورزی، آب، زیرساخت، اقتصاد دیجیتال و پیشرفت پروژههای اولویتدار
را بهصورت دورهای نمایش دهد.
در این صورت، توسعه از یک مفهوم کلی به مجموعهای از شاخصهای قابل مشاهده تبدیل میشود.
مدیری که مسئول یک هدف مشخص است، باید بتواند عملکرد خود را در برابر همان هدف توضیح دهد.
گلستان به «نهضت نتیجه» نیاز دارد
اکنون زمان آن رسیده است که ادبیات مدیریت استان از «برگزاری جلسه»، «پیگیری»، «در دست اقدام بودن» و «برنامهریزی برای آینده» عبور کند و به زبان هدف، شاخص، زمانبندی و نتیجه برسد.
مطالبه مردم پیچیده نیست:
مسئول مشخص باشد.
زمان مشخص باشد.
منبع مالی مشخص باشد.
شاخص موفقیت مشخص باشد.
و نتیجه به مردم اعلام شود.
گلستان ظرفیتهای فراوانی دارد؛ اما ظرفیت زمانی به توسعه تبدیل میشود که تصمیم درست، اجرای منظم و نظارت مستمر در کنار هم قرار بگیرند.
امروز شاید مهمترین مطالبه از مدیریت استان این نباشد که «چه برنامهای دارید؟»
بلکه باید پرسید:
در پایان یک سال، دقیقاً کدام مشکل گلستان را حل خواهید کرد و مردم چگونه میتوانند نتیجه آن را ببینند؟
این همان نقطهای است که مدیریت وعدهها باید جای خود را به مدیریت نتیجهها بدهد.