یادداشت
مالیات زمانی برای مردم معنا پیدا میکند که نتیجه آن را در زندگی روزمره خود ببینند؛ در مدرسهای که ساخته میشود، در جادهای که ایمنتر میشود، در آبی که به روستا میرسد و بیش از همه، در درمانگاهی که درهایش به روی بیمار باز است و بیمارستانی که امکاناتش پاسخگوی نیاز مردم است.
در سال ۱۴۰۵، در استان گلستان ۳۷ پروژه در قالب طرح «نشاندار کردن مالیات» تعریف شده که مجموع اعتبار موردنیاز آنها حدود ۷۱۰ میلیارد تومان اعلام شده است. در میان این طرحها، ۴ پروژه در حوزه سلامت قرار دارد؛ موضوعی که با توجه به نیازهای زیرساختی و درمانی گلستان، اهمیت ویژهای پیدا میکند.
اما در کنار این رقم، یک عدد مهم دیگر نیز وجود دارد: در سال جاری ۱۳۰ میلیارد تومان از عوارض وصولشده به بخش سلامت و دانشگاه علوم پزشکی گلستان اختصاص یافته است؛ رقمی که باید تأکید کرد مستقل از اعتبار پروژههای نشاندار مالیاتی است.
همین دو عدد، یک پرسش جدی را پیش روی دستگاههای مسئول قرار میدهد:
مردم گلستان دقیقاً کجا میتوانند نتیجه مالیاتی را که پرداخت میکنند، در نظام سلامت استان مشاهده کنند؟
مسئله صرفاً اختصاص اعتبار نیست؛ مسئله، شفافیت مسیر اعتبار تا نتیجه نهایی است.
وقتی چهار پروژه سلامت در فهرست پروژههای نشاندار مالیاتی قرار گرفتهاند، انتظار طبیعی افکار عمومی این است که نام و محل اجرای هر چهار پروژه، میزان اعتبار موردنیاز، میزان اعتبار تخصیصیافته، میزان اعتبار جذبشده، درصد پیشرفت فیزیکی و زمان دقیق بهرهبرداری آنها برای مردم اعلام شود.
این مطالبه نه اعتراض به مالیات است و نه زیر سؤال بردن ضرورت تأمین منابع عمومی؛ برعکس، نشاندار کردن مالیات زمانی میتواند اعتماد عمومی را تقویت کند که شهروند بتواند رابطه میان «پرداخت مالیات» و «ایجاد خدمت عمومی» را بهصورت ملموس مشاهده کند.
از سوی دیگر، نباید رقم ۱۳۰ میلیارد تومان عوارض اختصاصیافته به حوزه سلامت را با اعتبار چهار پروژه سلامت در طرح نشاندار کردن مالیات یکی دانست. این دو، دو مسیر مالی متفاوت هستند و اتفاقاً همین تفکیک باید برای افکار عمومی شفاف شود؛ زیرا شفافیت مالی زمانی معنا پیدا میکند که هر منبع درآمدی و هر محل هزینهکرد، مسیر مشخص و قابل ردیابی داشته باشد.
مطالبهای فراتر از اعلام عدد
اکنون از ادارهکل امور مالیاتی گلستان انتظار میرود درباره چهار پروژه سلامت نشاندار مالیاتی، اطلاعات دقیقتری در اختیار مردم قرار دهد:
هر پروژه کجاست؟ چه میزان اعتبار نیاز دارد؟ چه میزان از محل مالیات نشاندار تأمین شده است؟ چه میزان تاکنون تخصیص یافته و چه میزان جذب شده است؟ درصد پیشرفت فیزیکی پروژهها چقدر است و چه زمانی مردم میتوانند از خدمات آنها استفاده کنند؟
اینها پرسشهایی ساده اما اساسی است.
اگر قرار است مالیات به یک ابزار مشارکت مردم در توسعه تبدیل شود، شهروند باید بتواند ببیند مالیاتی که پرداخت کرده، چگونه از یک عدد در حسابهای عمومی به تخت بیمارستان، مرکز درمانی، تجهیزات، فضای بهداشتی یا خدمت واقعی تبدیل شده است.
گلستان سالهاست با مسائل مختلف در حوزه زیرساختهای درمانی، توزیع امکانات و دسترسی عادلانه به خدمات سلامت مواجه است. بنابراین هر ریالی که به حوزه سلامت اختصاص پیدا میکند، باید از مرحله اعلام اعتبار عبور کرده و به مرحله نتیجه قابل لمس برای مردم برسد.
امروز پرسش اصلی این نیست که «آیا مالیات گرفته میشود؟»
پرسش مهمتر این است:
مالیات مردم گلستان پس از وصول، دقیقاً کجا هزینه میشود و مردم چه زمانی نتیجه آن را در زندگی خود خواهند دید؟
اگر طرح «نشاندار کردن مالیات» بتواند پاسخ روشنی برای این پرسش ارائه کند، میتواند از یک سازوکار مالی صرف، به ابزاری برای بازسازی اعتماد عمومی و مشارکت شهروندان در توسعه استان تبدیل شود.
و اگر این پاسخ شفاف نباشد، حتی اعلام میلیاردها تومان اعتبار نیز نمیتواند افکار عمومی را نسبت به سرنوشت منابع مالیاتی اقناع کند.
شفافیت، حلقه مفقوده میان مالیات و اعتماد عمومی است؛ حلقهای که در حوزه سلامت، بیش از هر حوزه دیگری باید بهصورت عملی و قابل سنجش تکمیل شود.